Пуплев пайесем в чувашском языке + видео обзор

Пуплев пайěсем – Части речи

Вырăс чěлхинче вунă пуплев пайě: имя существительное, имя прилагательное, имя числительное, местоимение, глагол, наречие, союз, частицы, предлог, междометие.

Чăваш чěлхинче вун пěр пуплев пайě: япала ячě, паллă ячě, хисеп ячě, ылмаш, ěç-хěл, наречи, евěрлев сăмахěсем, союз, татăк, хыç сăмах, междомети.

Вырăс чěлхинче хыç сăмахсене предлогсем тивěçлě (урам тăрăх – по улице, пÿрт патěнче – у дома, клуб умěнче – перед клубом).

Чăваш чěлхинче вара япала ячěсен, паллă ячěсен, ěç-хěлсен тата ытти пуплев пайěсене кěрекен сăмахсен хăйсен пуçламăш форминче хăш пуплев пайне кěнине кăтартакан ятарлă мелсем (суффиксем, сăмах вěçěсем) çук. Тěслěхрен, çутă – паллă ячě те, япала ячě те пулма пултарать (Çутçанталăк çути (яп.я.) пурне те çитет. – Тěрěслěх хěвелтен те çутăрах (пал.я.)). Ытти тěслěхсем: Васкакан вакка (яп.я.) сикнě тет. – Кил хушшинче вак (пал.я.) чулсем йăваланса выртаççě; Ялти çамрăксем (яп.я) халě ялтах ěçлесе пурăнасшăн. – Çамрăк (пал.я.) ěмěр иккě килмест, ăна лайăх ирттерес пулать т.ыт.те.

Пуплев пайěсем чăваш чěлхинче те, вырăс чěлхинче те улшăнаканнисем тата улшăнманнисем пулаççě. Вырăс чěлхинче улшăнакан пуплев пайěсем шутне япала ячěсем, паллă ячěсем, хисеп ячěсем, ылмашсем, ěç-хěлсем, улшăнманнисем шутне наречи, предлог, союз кěрет. Юлашки виçě пуплев пайě улшăнман пуплев пайěсем шутне кěреççě.

Чăваш чěлхинче пур чухне те улшăнакан пуплев пайěсем шутне япала ячěсемпе ěç-хěлсене çеç кěртме пулать: япала ячěсем падеж, хисеп тăрăх, ěç-хěлсем сăпат, хисеп, вăхăт, наклонени тăрăх улшăнаççě.

Паллă ячěсем япала ячěсен пěлтерěшěсемпе çÿренě чухне падеж тăрăх улшăнма пултараççě: Ырăран ырман, теççě; Вăл мана яланах ырăпа асăнать; Эпир яланах ырра ěмěтленетпěр. Хисеп ячěсем, ылмашсем хăйсем тěллěн çÿренě чухне падеж тăрăх тата хисеп тăрăх улшăнма пултараççě: иккě – иккěн, икке, иккěпе, иккěрен, иккěсěр; эпě – манăн, мана, манпа, мансăр; ку – кунăн, куна, кунпа. Япала ячěпе çыхăннă чухне вěсем те улшăнмаççě: икě çын – икě çыннăн, икě çынна, икě çынпа, икě çыншăн; ман атте, ман аттен, ман аттене, ман аттерен т.ыт.те.

Наречисемпе предлогсем вырăс чěлхинче улшăнман пуплев пайěсем пулсан, чăваш чěлхинче вара наречисемпе хыçсăмахсем (предлог пěлтерěшпе) хăш-пěр падежсемпе нумайлă хисеп формине йышăнма пултараççě:

ыран – ырана, ырантан, ырансем-мěнсем;

пат – сан патăнта, ун патěнче, ман патăмран

Пуплев пайěсем хăйсен тěп пěлтерěшне тата предложенире мěнле член пулнине кура хăй пěлтерěшлě тата пулăшу пěлтерěшлě пулаççě.

Хăй пěлтерěшлисем – япала ячě, паллă ячě, хисеп ячě, ылмаш, ěç-хěл, наречи, евěрлев сăмахěсем. Вěсем предложени членěсем пулаççě. Пулăшу пěлтерěшлисем – хыçсăмах, союз, татăк (чăваш чěлхинче); предлог, союз, частица (вырăс чěлхинче). Вěсем предложени членěсем пулмаççě, пулăшу пěлтерěшлě çеç пулаççě, хăй пěлтерěшлě сăмахсем хушшинчи çыхăнусене кăтартаççě. Кунсăр пуçне пулăшу пěлтерěшлě сăмахсем предложенисем хушшинчи çыхăнусене те кăтартма пултараççě.

Междомети – хăйне уйрăм пуплев пайě, вăл ытти сăмахсемпе çыхăнмасть, çавăнпа нихăш сăмах пěлтерěшне те улштармасть.

Источник

Открытый урок по чувашскому языку 7 класс на тему «Пулашу пелтерешле пуплев пайесем»

Урок теми: Пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсен ςĕр- шывĕнче.

Урок тĕсĕ: Вĕреннине çирĕплетмелли çул çÿрев-урокĕ

1.Пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсем ςинчен вĕреннине пĕтĕмлетесси.

2.Вĕсене тупма, пуплевре тата ςырура усă курма вĕрентесси.

1.Класа урока йĕркелени. Ыр ă кун пулт ă р, ачасем! Паянхи илемл ĕ кун эп ĕ

сире курма, п ĕ рле ĕç леме пит ĕ хавас. Курат ă п-ха, сирĕн кăмăлăрсем çĕкленўллĕ. Халĕ пĕр-пĕрин çине ăшшăн пăхса илер, йăл кулар –ĕçе пикенер.

2. Слайд çинче – ÿкерчек. (3-м ĕ ш слайд) Ачасем, экран ç инче пăхатпăр. Тимл ĕ рех пулăр, эпĕ сире пĕр юмах каласа паратăп, сирĕн вара тупс ă м не пĕлес пулать. Пĕр пысăк ςĕр-шывра Улăп ятлă патша пурăннă тет. Унăн вара 7 хĕрпе 3 ывăл тата пĕр усрав ача пулнă тет. Хĕрĕсем питĕ ĕςчен тет, Кунне темле ĕς тума та пултарнă тет. Виςĕ ывăлĕ вара аппăшĕсене яланах пулăшса пынă, тĕрлĕ ĕςсемтуса панă тет. Вĕсем пĕр-пĕринпе туслă пурăннă тет. Ашшĕ вара вĕсемшĕн питĕ савăннă тет.Усрав ачине те вĕсемпе туслă пурăнма хушнă тет.

Ачасем, мĕнле шутлатăр, эпир паянхи урокра мĕн çинчен калаçăп ă р? Ачасен хуравĕсем.

– Çапла, паян эпир пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсен ςĕр-шывне ςитсе килĕпĕр.

– Апла, эпир м ĕ н т ĕ ллевпе унта каятп ă р-ха? Ачасен хурав ĕ сем. (Унта пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсен ςĕр-шывĕнче м ĕ н в ĕ реннине ç ир ĕ плетсе х ă варатп ă р)

Ать ă р-ха тетрадьсене уçса числопа тема ятне çыратпăр. (4-м ĕ ш слайд)

1.Чăваш чĕлхинче миçе пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕ? (3)

2.Мĕне хыç сăмах теççĕ? ( Пĕлтерĕшлĕ сăмахсем хушшине тăрса вĕсен ςыхăнăвне палăртакан пулăшу сăмахĕсене хыς сăмахсем теςςĕ )

Пĕлтерĕшне кура хыç сăмахсем мĕнлисем пулаççĕ? ( Çыхăнури пĕлтерĕшне кура хыς сăмахсемςакнашкаллисем пулаςςĕ: Вырăн пĕлтерĕшне палăртаканнисем, вăхăт пĕлтерĕшне палăртаканнисем, виςе пĕлтерĕшне палăртаканнисем,танлаштару пĕлтерĕшне палăртаканнисем,майлăха палăртаканни, пуплев япалине пĕлтерекеннисем,хирĕςлеве пĕлтерекеннисем,сăлтав пĕлтерĕшне палăртаканнисем)

3.Мĕнле пуплев пайне союз теççĕ? ( Предложенин пĕр йышши членĕсене, хутлă предложенин пайĕсене пĕр-пĕринпе ςыхăнтаракан пулăшу сăмахĕсене союз теςςĕ)

Пĕлтерĕшне кура союзсем мĕнлисем пулаççĕ? Вĕсем

мĕнсене çыхăнтараççĕ? (Пĕлтерĕшне кура союзсем сыпăнуллисем тата пăхăнуллисем пулаςςĕ.Сыпăнуллă союзсем предложенири икĕ е темиςе пĕр йышши члена е хутлă предложенири пĕр тан пайсене ςыхăнтараςςĕ.Вĕсем виςĕ ушкăна пайланаςςĕ:сыпăнтару,уйăру,хирĕςлев.Пăхăнуллă союзсем хутсăр предложенин пайĕсене ςыхăнтараςςĕ)

4.Мĕнле сăмахсене татăксем теççĕ?(Предложенин членĕсене е пĕтĕм предложение ςĕнĕ сĕм паракан пулăшу сăмахĕсене татăксем теςςĕ)Пĕлтерĕш енчен

татăксем мĕнле ушкăнсем çине пайланаççĕ? (Пĕлтерĕшнекура татăксене ςакăн пек ушкăнлаςςĕ:тĕрĕслетÿ.уйăру,иккелнÿ,ыйту,кăтарту,хирĕςлев.ςирĕплетÿ,вăйлату,ςемςетÿ

5.Пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсен грамматика

Учитель. Маттур, сире п ĕ рер çă лт ă р. Çăлтăр памалла

Хыς сăмах союз татăк

çула май кĕр ни чĕрĕ, ни вилĕ; çав тери сивĕ

вăрман урлă кай вăрманта та юр

уяв хыççăн кил; икĕ сĕтел тата виçĕ пукан Чи юратнă поэт

паян çеç таврăнчĕ те килте, те ĕçре шăп та шай пулчĕ

пурăнас тесе килтĕм килте çук

Учитель. Ç апла вара, ку станцăран ч ă рмавс ă рах тухр ă м ă р. Малалла тепĕр ĕς ςине куςатпăр

2-мĕш ĕç станци Предложенисен вăчăри.(9 слайд)

Çак хыç сăмахсемпе предложенисем тăвăр :

Çак союзсемпе предложенисем тăвăр :

Çак татăксемпе предложенисем тăвăр :

Учитель Маттур, ачасем,сире ςăлтăр парса тухатăп.

Малалла эпир вăйă станцине ςитсе кĕретпĕр.Мĕн тумалла-ха кунта? Миçе сăмах пытаннă-ши? ( 10 слайд) Пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсем сăмахсенчен сирĕн кашни ушкăна тивĕςекен сăмахсем тупмалла :хыς сăмахсен ушкăнĕ хыς сăмахсем тупаςςĕ.союзсем ςак сăмахсенчен союзсем тупаςςĕ. Татăксен ушкăнĕ вара татăксем тупаςςĕ.Пурне те ăнланмалла-и? (Ачасем хуравлаςςĕ) Тĕрĕс хуравлакансене ςăлтăр лекет.

Ачасем,эпир сирĕнпе ςыру станцине кĕрсе пыратпăр.(11 слайд)

Предложенисенче виçĕ пăнчă вырăнне тивĕçлĕ хыç сăмахсем,татăксем,союзсем лартăр:

1. Çумăр çунă … эпир хăвăрт утаймарăмăр.

2. Куç курать …,алă çитмест.

3.Вĕри вутра чул … çурăлать.

Предложенисем тупса çырасси:

-Та(-те) предложенире союз пултăр;

— Та(-те) предложенире татăк пултăр

Маттур, сире ςăлтăр.

Эпир пурте юрататпăр

Халь вара тума пуçлатпăр

8. Учитель. Эпир питĕ лайăх кантăмăр, пуçсене кантартăмăр. . Малалла ĕςлетпĕр. Пултарулăх станцийĕ(13слайд) Предложенисене вырнаçтарса текст тăвăр, пулăшу

пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсене тупăр. Текста ят парăр.

Тĕрĕс хуравшăн Çăлтăр памалла

9. Учитель . Экран ç ине пăхатпăр. Тупмалли юмахсен, ваттисен сăмахĕсен,

сăнавсен,каларăшсен станцийĕ.(14 слайд) Кунта ваттисен сăмахне панă. Эсир ăна мĕнле ăнланатăр?

Учитель. Маттур иккен, эсир ачасем. Çăлтăр памалла

Сыв ă пул ă р! Тепре т ĕ л пуличчен!

11. Килти ĕç (14 слайд)

1) „Ĕмĕтлĕ çын çунатлă” ваттисен с ă мах ĕ пе кил ĕ шўлл ĕ н п ĕ ч ĕ к калав ç ырса килмелле.

2) Çăлтăр сăмаха фонетика тишкерĕвĕ тумалла.

Источник

Открытый урок по чувашскому языку 7 класс на тему Пулашу пелтерешле пуплев пайесем

Урок теми: Пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсен ςĕр- шывĕнче.

Урок тĕсĕ: Вĕреннине çирĕплетмелли çул çÿрев-урокĕ

1.Пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсем ςинчен вĕреннине пĕтĕмлетесси.

2.Вĕсене тупма, пуплевре тата ςырура усă курма вĕрентесси.

1.Класа урока йĕркелени. Ырă кун пултăр, ачасем! Паянхи илемлĕ кун эпĕ

Ачасем, мĕнле шутлатăр, эпир паянхи урокра мĕн çинчен калаçăпăр? Ачасен хуравĕсем.

— Çапла, паян эпир пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсен ςĕр-шывне ςитсе килĕпĕр.

— Апла, эпир мĕн тĕллевпе унта каятпăр-ха? Ачасен хуравĕсем. (Унта пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсен ςĕр-шывĕнче мĕн вĕреннине çирĕплетсе хăваратпăр)

Атьăр-ха тетрадьсене уçса числопа тема ятне çыратпăр. (4-мĕш слайд)

4. Учитель. Эпир паян виçĕ ушкăна пайланса ĕçлĕпĕр. Ушкăнра ĕçлесе эсир хăвăршăн тата кашниншĕн ответ тытатăр. Ушкăнăн девизĕ: «Пĕри пуриншĕн, пурте пĕриншĕн!» (Партăсем çинче выртмалла). Кирек мĕнле япалан та ячĕ пур. Çавăнпа та ушкăнсене ят парар-ха. Халĕ ушкăна ертсе пыма ушкăн ертўçине суйламалла. Ушкăнăн ячĕсем паянхи темăпа килĕшўллĕ пулмалла: «Хыς сăмахсем», «Татăксем» тата «Союзсем». Тĕрлĕ ĕçсене тĕрĕс тусан çăлтăрсем илетĕр.

1.Чăваш чĕлхинче миçе пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕ? (3)

2.Мĕне хыç сăмах теççĕ? (Пĕлтерĕшлĕ сăмахсем хушшине тăрса вĕсен ςыхăнăвне палăртакан пулăшу сăмахĕсене хыς сăмахсем теςςĕ)

Пĕлтерĕшне кура хыç сăмахсем мĕнлисем пулаççĕ? (Çыхăнури пĕлтерĕшне кура хыς сăмахсемςакнашкаллисем пулаςςĕ: Вырăн пĕлтерĕшне палăртаканнисем, вăхăт пĕлтерĕшне палăртаканнисем, виςе пĕлтерĕшне палăртаканнисем,танлаштару пĕлтерĕшне палăртаканнисем,майлăха палăртаканни, пуплев япалине пĕлтерекеннисем,хирĕςлеве пĕлтерекеннисем,сăлтав пĕлтерĕшне палăртаканнисем)

3.Мĕнле пуплев пайне союз теççĕ? (Предложенин пĕр йышши членĕсене, хутлă предложенин пайĕсене пĕр-пĕринпе ςыхăнтаракан пулăшу сăмахĕсене союз теςςĕ)

Пĕлтерĕшне кура союзсем мĕнлисем пулаççĕ? Вĕсем

мĕнсене çыхăнтараççĕ? (Пĕлтерĕшне кура союзсем сыпăнуллисем тата пăхăнуллисем пулаςςĕ.Сыпăнуллă союзсем предложенири икĕ е темиςе пĕр йышши члена е хутлă предложенири пĕр тан пайсене ςыхăнтараςςĕ.Вĕсем виςĕ ушкăна пайланаςςĕ:сыпăнтару,уйăру,хирĕςлев.Пăхăнуллă союзсем хутсăр предложенин пайĕсене ςыхăнтараςςĕ)

4.Мĕнле сăмахсене татăксем теççĕ?(Предложенин членĕсене е пĕтĕм предложение ςĕнĕ сĕм паракан пулăшу сăмахĕсене татăксем теςςĕ)Пĕлтерĕш енчен

татăксем мĕнле ушкăнсем çине пайланаççĕ? (Пĕлтерĕшнекура татăксене ςакăн пек ушкăнлаςςĕ:тĕрĕслетÿ.уйăру,иккелнÿ,ыйту,кăтарту,хирĕςлев.ςирĕплетÿ,вăйлату,ςемςетÿ

5.Пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсен грамматика

Учитель. Маттур, сире пĕрер çăлтăр. Çăлтăр памалла

6.Малалла экран ςине пăхатпăр. 1-мĕш ĕç станцийĕ Сăмах майлашăвĕсене ушкăнласси Çакăнта панă сăмах майлашăвне хăвăр ушкăна кĕртсе ςырăр.

Хыς сăмах союз татăк

çула май кĕр ни чĕрĕ, ни вилĕ; çав тери сивĕ

вăрман урлă кай вăрманта та юр

уяв хыççăн кил; икĕ сĕтел тата виçĕ пукан Чи юратнă поэт

паян çеç таврăнчĕ те килте, те ĕçре шăп та шай пулчĕ

пурăнас тесе килтĕм килте çук

Учитель. Ачасен сăмахĕ.(Çăлтăр памалла)

Учитель. Çапла вара, ку станцăран чăрмавсăрах тухрăмăр. Малалла тепĕр ĕς ςине куςатпăр

2-мĕш ĕç станци Предложенисен вăчăри.(9 слайд)

Çак хыç сăмахсемпе предложенисем тăвăр:

Çак союзсемпе предложенисем тăвăр:

та,анчах, мĕншĕн тесен

Çак татăксемпе предложенисем тăвăр:

Учитель Маттур, ачасем,сире ςăлтăр парса тухатăп.

Малалла эпир вăйă станцине ςитсе кĕретпĕр.Мĕн тумалла-ха кунта? Миçе сăмах пытаннă-ши? (10 слайд) Пулăшу пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсем сăмахсенчен сирĕн кашни ушкăна тивĕςекен сăмахсем тупмалла :хыς сăмахсен ушкăнĕ хыς сăмахсем тупаςςĕ.союзсем ςак сăмахсенчен союзсем тупаςςĕ. Татăксен ушкăнĕ вара татăксем тупаςςĕ.Пурне те ăнланмалла-и? (Ачасем хуравлаςςĕ) Тĕрĕс хуравлакансене ςăлтăр лекет.

Ачасем,эпир сирĕнпе ςыру станцине кĕрсе пыратпăр.(11 слайд)

Предложенисенче виçĕ пăнчă вырăнне тивĕçлĕ хыç сăмахсем,татăксем,союзсем лартăр:

1. Çумăр çунă … эпир хăвăрт утаймарăмăр.

2. Куç курать …,алă çитмест.

3.Вĕри вутра чул … çурăлать.

Предложенисем тупса çырасси:

-Та(-те) предложенире союз пултăр;

— Та(-те) предложенире татăк пултăр

Маттур, сире ςăлтăр.

7. Учитель. Малалла чарăну «Кану саманчĕ». (12-мĕш слайд)

Кěвěпе пулсан аван.

Эпир пурте юрататпăр

Халь вара тума пуçлатпăр

8. Учитель. Эпир питĕ лайăх кантăмăр, пуçсене кантартăмăр.. Малалла ĕςлетпĕр. Пултарулăх станцийĕ(13слайд) Предложенисене вырнаçтарса текст тăвăр, пулăшу

пĕлтерĕшлĕ пуплев пайĕсене тупăр. Текста ят парăр.

Тĕрĕс хуравшăн Çăлтăр памалла

9. Учитель. Экран çине пăхатпăр. Тупмалли юмахсен,ваттисен сăмахĕсен,

сăнавсен,каларăшсен станцийĕ.(14 слайд) Кунта ваттисен сăмахне панă. Эсир ăна мĕнле ăнланатăр?

Учитель. Маттур иккен, эсир ачасем. Çăлтăр памалла

10. Çак йěркесене вěçлěр: (15-мĕш слайд)

Сывă пулăр! Тепре тĕл пуличчен!

11. Килти ĕç (14 слайд)

1) «Ĕмĕтлĕ çын çунатлă» ваттисен сăмахĕпе килĕшўллĕн пĕчĕк калав çырса килмелле.

2) Çăлтăр сăмаха фонетика тишкерĕвĕ тумалла.

Источник

Презентация по чувашскому языку на тему «Пуплев пайесем синчен вереннине петемлетни» 2 класс

Пуплев пайесем в чувашском языке

Описание презентации по отдельным слайдам:

Чãваш чěлхи урокě 2 класс

Эп – чăваш ачи, саватăп Чĕвĕл – чĕвĕл чĕлхене. Юратап юрра – сăвва та, Купăса та кĕслене. П.Хусанкай.

Ĕçчен Маттур Кăмăллă Хитре Йăваш Ырă Çиллес Кахал Хаяр Чее Сĕмсĕр Чунсăр Паллă Правур Пуçтах

Ç и л Ç у л т а л ă к п ă р ш ă н к ă р ч к у н т ă м а н а э р н е х ĕ в е л

Хĕвел пăхать. Юр ирĕлет. Тумла тумлать. Курăк шăтать. Кăчкă тухать. Кайăксем килеççĕ

Ирĕлчĕ Шăнкăртатать Чĕрĕлнĕ Илемлĕ Юрлаççĕ Савăнатпăр Хĕвел Шăнкăрчсем Симĕсленет Чечек Тÿпе Тавралăх Çуркунне Лăпкă Хаваслă Йăлтăркка Янăравлă Ăшă

Ирĕлчĕ Шăнкăртатать Чĕрĕлнĕ Илемлĕ Юрлаççĕ Савăнатпăр Хĕвел Шăнкăрчсем Симĕсленет Чечек Тÿпе Тавралăх Çуркунне Лăпкă Хаваслă Йăлтăркка Янăравлă Ăшă

Тин çеç çунă шур юртан Юр пике тăватпăр. Йăмăх хура кăмрăкран Хура куç лартатпăр. Акă пĕлĕт хыçĕнчен Сар хĕвелĕ тухрĕ. Юр пикен ик куçĕнчен Çут куççулĕ юхрĕ. Мĕншĕн эсĕ, Юрпике, Куççульпех йĕретĕн? Сар хĕвелĕн ăшшипе Хăвăрт ирĕлетĕн? Манăн пĕчĕк тусăмсем, Çуркунне çывхарчĕ,- Юр пике пире йĕрсе Шăппăн ăнлантарчĕ. Юр пике ( В. Эткел)

ăшăтать пăхать хĕртет пĕçертет сапалать кулать ăшă сарă хаваслă илемлĕ кăмăллă чипер

Çуркунне мĕн пулма пултараймасть?

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Презентация предназначена для учителей начальных классов по чувашскому языку для 2 класса. Можно использовать при повторении частей речи: имя существительное, имя прилагательное, глагол. Материал публикован на чувашском языке. Работать по группам, соответствует ФГОС НОО. Учебник «Чаваш челхи» авторы Л. П. Сергеев, Т. В. Артемьева, А. Р. Кульева.

Номер материала: 287940

Не нашли то что искали?

Вам будут интересны эти курсы:

Оставьте свой комментарий

Подарочные сертификаты

Ответственность за разрешение любых спорных моментов, касающихся самих материалов и их содержания, берут на себя пользователи, разместившие материал на сайте. Однако администрация сайта готова оказать всяческую поддержку в решении любых вопросов, связанных с работой и содержанием сайта. Если Вы заметили, что на данном сайте незаконно используются материалы, сообщите об этом администрации сайта через форму обратной связи.

Все материалы, размещенные на сайте, созданы авторами сайта либо размещены пользователями сайта и представлены на сайте исключительно для ознакомления. Авторские права на материалы принадлежат их законным авторам. Частичное или полное копирование материалов сайта без письменного разрешения администрации сайта запрещено! Мнение администрации может не совпадать с точкой зрения авторов.

Источник

Конспект урока на тему «Пуплев пайĕсем»

ФИО: Шерки Эльвира Николаевна

Предмет: Чувашский язык

Тема: Евĕрлев сăмахĕсем.

Пĕл ÿ тĕллевĕ: ев\рлев с=мах\семпе паллаштарасси, в\семпе пуплевре ус= курма в\рентесси

Аталантару тĕллевĕ: калаçу хǎнǎхǎвĕсене, шухǎшлава аталантарасси.

2. /ё пурн=ё илем\ пулнине =нлантарни.

Хатĕрĕсем: Презентаци, карточк =сем («Графика диктанч\», «Предложени член\сем»).

Урока й\ркелени, сывл=х сунни, урок т\ллев\семпе паллаштарни.

— Шăнкăр-шăнкăр, ш =нк=р-ш=нк=р,

Вĕренме чĕнет звонок

Ак пуçланчĕ те урок.

Ыр= кун пулт=р пурне те! Ч =ваш ч\лхи урокне пуёлатп=р, ш=пп=н вырнаёса ларатп=р.

Ачасем: Ш=пп=н лар=р, ш=пп=н лар=р,

Урок пырать ку класра.

Эп вулат=п, эп ёырат=п,

— Ачасем, паянхи урокра эпир сир\нпе в\ренн\ пуплев пай\сене аса илсе х=вар=п=р, п\рин ёинчен т\пл\нрех калаё=п=р. В=й пат=р сире те, пире те.

1)Ачасем, слайд ёине тимл\н п=хатп=р. Ваттисен с=мах\сене вулатп=р та, кашни с=мах м\нле пуплев пай\ пулнине каласа х=варатп=р.

Ыр ă аллу ыр ă ĕ ё тут ă р.

Ч ĕ лхъ васкиччен ĕ ёъпе васка.

Ĕ ё ĕ ёлемес ĕ р ъс ĕ нмест.

Ялан в ă й ă мар, ĕ ёлес те пулать.

2) – Ч=ваш ч\лхинче миёе пуплев пай\ пулнине эпир пурте п\летп\р.

— Ать=р-ха, хал\ п\т\млетсе х=варма пуплев пай\сене ушк=нлан= чечексене пуётарар.

— Выр=с ч\лхинче вара пур\ 10 пуплев пай\. Ч=ваш ч\лхипе выр=с ч\лхинчи пуплев пай\сем хушшинче м\нле уйр=мл=хсем курма пулать?

— Ч=ваш ч\лхинчи х=ш пуплев пай\ выр=с ч\лхинче уйр=м пуплев пай\ шутланмасть? (Х=ш пуплев пай\ выр=с ч\лхинче ёук?)

— Т\р\с, выр=с ч\лхинче ев\рлев с=мах\сем уйр=м пуплев пай\ шутланмаёё\. В\сем междометисем шутне к\ресе уйр=м ушк=нра т=раёё\. Ч=ваш ч\лхинче вара ев\рлев с=мах\сем уйр=м пуплев пай\ шутланаёё\. В\сем х=й (тулли) п\лтер\шл\ пуплев пай\ шутне к\реёё\.

1)- Ёак «ев\рлев с=мах\сем» текен с=мах майлаш=в\ выр=сла м\нле куёать-ши?

— Михаил Иванович Скворцов хат\рлен\ «Ч=вашла-выр=сла словаре» п=хса ёак=н пек куёарма пулать:

ев ĕ рле –подражать

ев ĕ рлев – подражание

Апла пулсан, «подражательные слова».

Т\сл\хсем тупса пал=ртни: К\рхи в=рман шав-в-в шавлать (ш=в-шава п\лтерет); Килти йыт= хав-хав тесе в\рни таётанах илт\нет. (Сасса п\лтерет); Сашук т=п! чар=нч\. (Хускан=ва п\лтерет).

2)Слайд ёинче К. В. Иванов ёырн= «Нарспи» поэма сып=к\сем. Хал\

эпир в\сене вул=п ă р, ев ĕ рлев с ă мах ĕ сене тупса пал ă рт=п ă р, выр ă сла м ĕ нле куёнине с ă н ă п=р.

Ав ă к ĕ пер ёий ĕ нче

Старик ларать в ă лтапа.

Й ă п ă рт-яп ă рт пуллине

Улталасш ă н ă манпа.

На мосту сидит дощатом

Рыболов-старик с крючком,

И проворных рыбок хочет

Обмануть он червяком.

Кай ă к юрри, ёын сасси

Ян-ян каять таврана.

Гомон птиц, радушный говор,

Ясный смех звенит кругом.

Ирхи ё ă лт ă р х ă парса

Й ă л-й ă л кулать тъпере.

Занялась заря, улыбку

Шлет последняя звезда.

Нарспи ик ĕ витрипе

Ш ă лт ă р-ш ă лт ă р килет-ёке.

Сав ă ннипе Сетнер ĕ н

Ч ĕ ри к ă лт-к ă лт сикет-ёке.

По утрам Нарспи приходит

С парой ведер говорливых.

Затрепещет грудь у парня.

Й ă лт ă р-ялт ă р куё ĕ сем

Очи огненные пылко

На красавицу глядят.

К ĕ р ĕ с-к ĕ р ĕ с ташласа

Пърт урай ĕ силленет.

Пол трещит под пляшущими молодцами.

К ĕ п ĕ р-к ĕ п ĕ р сиктерсе

Килсе тухр ĕ в ă рмантан

Ё ĕ н ĕ к ĕ ръ Т ă хтаман.

Гулкий стук копыт раздался,

И верхом, ведя свой стан,

Первый вылетел из леса

Зять наш славный Тахтаман.

Пĕрре, иккĕ, виççĕ, тăваттă,

Физкультура халь тăватпăр.

Пиллĕк, улттă,çиччĕ, саккăр

Кайăксем пулса вĕçетпĕр.

Кайăксем вěçеççě, вěçеççě,

Унтан канма лараççě.

– Ев\рлев с=мах\сем в\ёленмеёё\, с=патланмаёё\, анчах ытти с=махсемпе ёых=нса предложени член\сем пулаёё\.

Выр=с ч\лхинчи ев\рлев с=мах\сем ытларах подлежащи, сказуем=й е дополнени пулаёё\. Т\сл\хсем п=хар. Тупмалли юмахсене вулатп=р, ев\рлев с=мах\сене пал=ртатп=р, м\нле предложени член\ пулнине карточк=сем ё\клесе каласа х=варатп=р.

А) По деревьям скок-скок,

Б) Слышишь, ку-ку раздалось на опушке?

Это доносится голос …

В) Все блестящие вещицы

Очень любит эта птица!

И кричит кар-кар, кар-кар,

А) Ĕ ёчен куштан, м ă р-м ă р салтак.

Б) Ир те ш ă к ă р-ш ă к ă р, к ă нт ă рла та ш ă к ă р-ш ă к ă р, каё та ш ă к ă р-ш ă к ă р.

В) Ёум ă р хыёё ă н панч-панч т ă вать.

Г) В ă ш-в ă ш в\рет, пите ачашлать.

4. Килти \ё пани. (Ев\рлев с=мах\семпе ус= курса х=в=р шутласа к=ларн= 5 тупмалли юмах ёырса килмелле.)

5. Графика диктанч\ ёырни.

— Ев\рлев с=мах\сене саспа вулатп=р, выр=сла куёаратп=р.

карт – одернул (неожиданно дернул)

— Эпир паян сир\нпе ев\рлев с=мах\сем ёинчен калаёр=м=р. Кам паянхи тем=на =нланч\ тесе шутлать, х\рл\ карточка ё\клет, кама паянхи тема йыв=ртарах пек туй=нч\ пулсан к=вак карточка ё\клеме пултарат=р.

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Пуплев пайесем в чувашском языке

Номер материала: ДБ-121752

Не нашли то что искали?

Вам будут интересны эти курсы:

Оставьте свой комментарий

Подарочные сертификаты

Ответственность за разрешение любых спорных моментов, касающихся самих материалов и их содержания, берут на себя пользователи, разместившие материал на сайте. Однако администрация сайта готова оказать всяческую поддержку в решении любых вопросов, связанных с работой и содержанием сайта. Если Вы заметили, что на данном сайте незаконно используются материалы, сообщите об этом администрации сайта через форму обратной связи.

Все материалы, размещенные на сайте, созданы авторами сайта либо размещены пользователями сайта и представлены на сайте исключительно для ознакомления. Авторские права на материалы принадлежат их законным авторам. Частичное или полное копирование материалов сайта без письменного разрешения администрации сайта запрещено! Мнение администрации может не совпадать с точкой зрения авторов.

Источник

Видео

Андрей Шадриков, Петр Ермолаев – Эпир-90-мĕш çулсенчисем 2018

Андрей Шадриков, Петр Ермолаев – Эпир-90-мĕш çулсенчисем 2018

Александр Васильев - "Сарă тюльпансем"

Александр Васильев - "Сарă тюльпансем"

Республика 28.06.2022 на чувашском языке. Вечерний выпуск

Республика   28.06.2022  на чувашском языке. Вечерний выпуск

Пилеш кайăксем 🐦 Fieldfares

Пилеш кайăксем 🐦 Fieldfares

Республика 27.06.2022 на чувашском языке. Вечерний выпуск

Республика 27.06.2022 на чувашском языке. Вечерний выпуск

Телейĕме пайлатăп санпа çеç (Чувашский фильм)

Телейĕме пайлатăп санпа çеç (Чувашский фильм)

Пилеш Кайаксем (Чувашская песня

Пилеш Кайаксем (Чувашская песня

Ольга Осипова (Файер) - Пĕлĕт, пĕлĕт (2016)

Ольга Осипова (Файер) - Пĕлĕт, пĕлĕт (2016)

Пулна пуль

Пулна пуль

Концерт Александр Васильев - 4 пайĕ (23.02.2021)

Концерт Александр Васильев - 4 пайĕ (23.02.2021)
Поделиться или сохранить к себе:
Добавить комментарий

Нажимая на кнопку "Отправить комментарий", я даю согласие на обработку персональных данных, принимаю Политику конфиденциальности и условия Пользовательского соглашения.